- Tematy / Tagi: Module F · comparative reconstruction · sound laws · cognates · historical phonology
- Źródło / Zjawisko: Metoda porównawcza — rekonstrukcja protofonemów
- Konkurs / Kontekst: Moduł dydaktyczny językoznawstwa historyczno-porównawczego
- Tło lingwistyczne: Zadanie edukacyjne ilustruje, w jaki sposób lingwiści rekonstruują pradawne dźwięki wymarłych prajęzyków poprzez porównywanie regularnych odpowiedniości w spokrewnionych mowach.
Treść zagadki lingwistycznej
🕵️ Językowe śledztwo detektywistyczne
Wyobraź sobie, że języki A, B i C to spokrewnione odgałęzienia jednego prajęzyka. W owym prajęzyku istniało tylko 8 głosek: p, t, k, m, n, a, i, u. Samogłoski (a, i, u) nigdy się nie zmieniają — to nasz niewzruszony punkt odniesienia. Zmieniają się jedynie spółgłoski (p, t, k...), a każda zmiana podlega ścisłym regułom fonetycznym.
Oto tabela słów pokrewnych zachowanych w trzech językach:
| # | Język A | Język B | Język C | |---|---|---|---| | 1 | fata | pata | pada | | 2 | tika | sika | tiga | | 3 | čima | kima | kima | | 4 | kafu | kapu | kabu | | 5 | mati | masi | madi | | 6 | ači | aki | agi |
Zmiany w poszczególnych językach mogą należeć do trzech typów: 1. Zmiana bezwarunkowa — głoska zmienia się wszędzie, niezależnie od pozycji. 2. Zmiana warunkowa przed i — głoska zmienia się tylko wtedy, gdy bezpośrednio po niej następuje samogłoska i. 3. Zmiana warunkowa między samogłoskami — głoska zmienia się tylko w pozycji między dwiema samogłoskami (interwokalicznej).
Twoje zadanie: 1. Ustalić prawa głosowe dla każdego z języków. 2. Znaleźć praformę dla nowego słowa, które w poszczególnych językach brzmi: A fiči : B piki : C pigi. 3. Zastosować ustalone prawa do hipotetycznej praformy *\katipa i przewidzieć jej postać w językach B oraz C**.
❓ Zadanie: Wybierz poprawną trójkę — nową praformę; wynik katipa w języku B; wynik katipa w języku C.